Naar inhoud

SPECIALE AANBIEDING — Kies 2 posters: 15% korting · Bij 3 of meer: 20% korting

Winkelwagen

Je winkelwagen is leeg

Artikel: Meisje met de parel: het ware verhaal achter Vermeers meesterwerk

Meisje met de parel: het ware verhaal achter Vermeers meesterwerk

Meisje met de parel van Johannes Vermeer, ca. 1665, Mauritshuis, Den Haag
Meisje met de parel, Johannes Vermeer, ca. 1665. Ook verkrijgbaar als poster van het volledige portret.

Ze kijkt over haar schouder. Haar lippen staan een beetje open. Ze vangt onze blik, en heel even voelt het alsof we haar net hebben gestoord. Iedereen kent dit gezicht. Het staat op tassen, mokken en boekomslagen, en natuurlijk aan de muren van huizen over de hele wereld.

Maar wie is ze? Johannes Vermeer schilderde het Meisje met de parel rond 1665, en sindsdien is ze uitgegroeid tot een van de beroemdste gezichten uit de kunstgeschiedenis, vaak de Mona Lisa van het Noorden genoemd. Toch weten we verrassend weinig over haar. Vermeer liet geen brieven of dagboeken na, en geen enkel document uit zijn tijd noemt dit schilderij.

Dit is het ware verhaal van het schilderij, voor zover het te vertellen valt: hoe het is gemaakt, hoe het bijna verdween, wat wetenschappers erin hebben ontdekt en waarom het ons bijna vier eeuwen later nog steeds boeit.

Het Meisje met de parel in het kort

  • Kunstenaar: Johannes Vermeer (1632–1675), Delft, Gouden Eeuw
  • Datering: ca. 1665
  • Techniek en afmetingen: olieverf op doek, 44,5 × 39 cm
  • Genre: een tronie, een gezichtsstudie, geen portret van een bekend persoon
  • Waar te zien: sinds 1902 in het Mauritshuis in Den Haag
Detail uit De koppelaarster, vermoedelijk een zelfportret van Johannes Vermeer
Detail uit De koppelaarster, vermoedelijk een zelfportret van Johannes Vermeer.

Wie schilderde het Meisje met de parel? Johannes Vermeer uit Delft

Voordat we het over het meisje hebben, eerst de man die haar schilderde. Johannes Vermeer woonde zijn hele leven in Delft. Hij werkte midden in de Gouden Eeuw: de handel bloeide, de burgerij werd rijk en schilderijen werden overal verkocht, van marktkramen tot koopmanshuizen.

In zijn stad werd Vermeer gewaardeerd, maar een ster was hij niet. Hij schilderde langzaam, misschien twee of drie werken per jaar, en vandaag worden maar zo'n 35 schilderijen met zekerheid aan hem toegeschreven.

Geld was altijd krap. Met zijn vrouw Catharina kreeg hij vijftien kinderen, van wie er elf nog leefden toen hij in 1675 op 43-jarige leeftijd overleed, diep in de schulden. Zijn weduwe moest twee van zijn schilderijen afstaan aan bakker Hendrick van Buyten om een broodrekening van ruim 600 gulden te vereffenen.

Na zijn dood raakte Vermeer grotendeels in de vergetelheid. Sommige van zijn schilderijen werden zelfs verkocht onder de naam van bekendere schilders, zoals Pieter de Hooch. Pas in de jaren 1860 herontdekte de Franse criticus Théophile Thoré-Bürger hem en noemde hem de "Sfinx van Delft", omdat er zo weinig over zijn leven bekend was. Toen men zijn werk goed ging bekijken, werd duidelijk dat niemand zo met licht omging als Vermeer.

Wie is het meisje? Geen portret, maar een tronie

De vraag die iedereen stelt: wie stond model? Sommigen denken aan Vermeers oudste dochter Maria. Anderen zien een dienstmeid voor zich. De waarheid is eenvoudiger, en interessanter: het schilderij is helemaal geen portret.

Op de Hollandse kunstmarkt van de zeventiende eeuw bestond een genre dat tronie heette, een oud woord voor "gezicht". Een tronie stelde geen specifiek, herkenbaar persoon voor. Het was een karakterstudie, een manier voor de schilder om te laten zien wat hij kon: een sprekende uitdrukking, bijzonder licht of een exotisch kostuum. Wie een tronie kocht, betaalde niet voor een afbeelding van de buurvrouw, maar voor een sfeer.

Dat verklaart ook de kleding. Een blauw-gele tulband was voor een Hollandse vrouw in 1665 allesbehalve alledaags. Vermeer kleedde zijn model aan met rekwisieten uit het atelier om een geïdealiseerde, ietwat raadselachtige figuur te scheppen. Misschien was ze iemand die hij kende, maar het meisje op het schilderij is een verzinsel, en haar naam is nooit gevonden.

De parel uit Vermeers Meisje met de parel, geschilderd met enkele toetsen loodwit
De parel, een paar toetsen loodwit: de detailposter De Parel.

Een parel die waarschijnlijk geen parel is

Laten we het hebben over de ster van het schilderij. De parel vangt het licht, hangt zwaar aan haar oor en houdt de hele compositie bij elkaar.

Er is alleen één probleem: het is vrijwel zeker geen echte parel. Een natuurlijke parel van dat formaat zou een fortuin waard zijn geweest, ver boven de middelen van een schilder die schulden had bij de bakker. Kunsthistorici denken dat Vermeer een gevernist glazen druppel schilderde die op een parel moest lijken, of misschien een stukje gepolijst tin.

Kijk goed en de illusie wordt nog duidelijker. Er zit geen haakje dat de oorbel aan het oor verbindt. De parel bestaat uit enkele toetsen loodwit: een helder glimlicht linksboven, die het licht van het raam vangt, en een zachtere reflectie onderaan, die het licht van haar witte kraag terugkaatst. Onze hersenen doen de rest. Een briljante goocheltruc.

De ultramarijnblauwe tulband uit Vermeers Meisje met de parel
Het ultramarijn van de tulband: de detailposter De Tulband.

Bezeten van blauw: de prijs van ultramarijn

De blauwe tulband is een van de meest opvallende delen van het schilderij, en dat blauw heeft een bijzondere geschiedenis.

Vermeer gebruikte natuurlijk ultramarijn, een pigment dat soms duurder was dan goud. Het kwam uit één enkele bron: de lapis-lazulimijnen van Badakhshan, in het huidige Afghanistan. De steen reisde duizenden kilometers per karavaan en per schip, vaak via Venetië, voordat hij de Nederlanden bereikte, waar hij tot poeder werd vermalen en met olie werd gemengd.

De meeste schilders gingen er zuinig mee om en bewaarden het voor de mantel van de Maagd Maria. Vermeer gebruikte het overal: in schaduwen, in witte muren, in tafelkleden. Hier besteedde hij het aan een verzonnen tulband.

Die voorliefde voor dure pigmenten is misschien een van de redenen dat Vermeer altijd krap bij kas zat. Wie het schilderij nu ziet, weet dat het een goede investering was: het blauw springt nog steeds van het doek.

Samengestelde afbeelding met het groene gordijn dat oorspronkelijk achter het Meisje met de parel was geschilderd

Samengestelde afbeelding van het Meisje met de parel met het oorspronkelijke groene gordijn. © Sylvain Fleur. Lees het hele verhaal van het project Girl in the Spotlight hier (in het Engels).

Het verdwenen groene gordijn

Vandaag steekt het meisje af tegen een bijna zwarte achtergrond. Dat contrast maakt haar driedimensionaal en vreemd modern, bijna als een foto met flits.

Zo had Vermeer het niet bedoeld. In 2018 voerde het Mauritshuis het onderzoeksproject Girl in the Spotlight uit en onderzocht het schilderij met scanners, microscopen en röntgenstraling in een glazen atelier, waar bezoekers konden meekijken. De onderzoekers ontdekten dat de achtergrond oorspronkelijk een groen gordijn was, geschilderd met indigo en een gele plantaardige kleurstof. In de loop der eeuwen zijn die pigmenten vergaan en zijn de plooien van het gordijn in het donker verdwenen.

Hetzelfde onderzoek bracht nog een verloren detail aan het licht: piepkleine wimpers rond haar ogen, die nu niet meer te zien zijn. De tijd heeft de sfeer van het schilderij ongemerkt veranderd. Wij houden van die donkere achtergrond, maar het is fascinerend om te weten dat ze ooit voor een gordijn stond.

Het koopje van de eeuw: hoe ze bijna verloren ging

Wat gebeurde er met het schilderij na Vermeers dood? Zo'n tweehonderd jaar lang verdween het min of meer uit beeld. Het wisselde van eigenaar op onopvallende veilingen, raakte vervuild en het vernis vergeelde.

In 1881 dook het in slechte staat op bij een veiling in Den Haag. Bijna niemand lette erop. Maar twee verzamelaars, Victor de Stuers en Arnoldus Andries des Tombe, keken door het vuil heen en herkenden een Vermeer. Ze spraken af niet tegen elkaar op te bieden, zodat de prijs laag bleef. Des Tombe kocht het voor twee gulden, plus dertig cent opgeld.

Omgerekend is dat nu zo'n dertig euro: zonder twijfel een van de grootste koopjes uit de kunstgeschiedenis.

Meisje met de parel in het Mauritshuis in Den Haag
Johannes Vermeers Meisje met de parel in het Mauritshuis. Foto: Lex van Lieshout

Waar hangt het Meisje met de parel nu? In het Mauritshuis

Des Tombe liet het schilderij schoonmaken, en onder eeuwen vuil kwam het meisje weer tevoorschijn. Hij hield het jarenlang thuis. Hij had geen erfgenamen, en bij zijn dood in 1902 liet hij het na aan het Mauritshuis in Den Haag, waar het sindsdien hangt.

Het Mauritshuis is een klein, intiem museum, eerder een statig oud huis dan een Louvre, en het bezit ook Vermeers Gezicht op Delft. Het schilderij is niet te koop en heeft geen marktwaarde: het hoort bij de collectie van het museum, dat het tegenwoordig nog maar zelden uitleent. Bent u in Den Haag, ga haar dan zeker met eigen ogen bekijken. Meer leest u op de officiële pagina van het Mauritshuis (in het Engels).

Close-up van het oog uit Vermeers Meisje met de parel
Haar oog van dichtbij: de detailposter De Iris.

De restauratie van 1994

In 1994 besloot het museum dat het schilderij opnieuw moest worden schoongemaakt. In de loop van de twintigste eeuw was het vernis weer vergeeld, en het meisje zag er licht geelzuchtig uit.

Restauratoren verwijderden het oude vernis millimeter voor millimeter. De koele tinten kwamen terug: de witte kraag werd weer scherp en de tulband weer blauw.

Ze losten ook een klein raadsel op. Een piepklein wit vlekje naast de parel werd lang voor een tweede reflectie gehouden. Onder de microscoop bleek het een losgeraakt verfschilfertje te zijn, dat bij een eerdere restauratie op de verkeerde plek was teruggezet. Het werd verwijderd. Wilt u de penseelstreken en het netwerk van fijne craquelures op haar gezicht bekijken, dan biedt Google Arts & Culture een uitstekende interactieve close-up.

Scarlett Johansson in de film Girl with a Pearl Earring (2003)
Scarlett Johansson in Girl with a Pearl Earring (2003).

De roman, de film en de memes

Lange tijd was het schilderij vooral bekend onder kunstliefhebbers. Toen kwamen de late jaren negentig.

De Amerikaanse schrijfster Tracy Chevalier had sinds haar negentiende een poster van het schilderij. Ze vroeg zich af welk verhaal er achter die blik schuilging, vond geen antwoord in de geschiedenisboeken en bedacht er zelf een. Haar roman Meisje met de parel (1999) maakt van het meisje Griet, een dienstmeid in het huis van Vermeer, en vertelt over een stille, nooit uitgesproken aantrekkingskracht tussen de meid en de schilder. Het werd een wereldwijde bestseller.

In 2003 volgde de verfilming, met Scarlett Johansson als Griet en Colin Firth als Vermeer. De film kreeg drie Oscarnominaties en bracht het schilderij in de populaire cultuur. Toch goed om te onthouden: Griet is fictie. Niets in de historische bronnen ondersteunt dat verhaal.

Vandaag is het meisje overal online te zien, verwerkt in memes, street art en reclame. Ze heeft de museummuur allang verlaten en is een universeel beeld geworden.

De geopende lippen uit Vermeers Meisje met de parel
Haar geopende lippen: de detailposter De Lippen.

Waarom is het Meisje met de parel zo beroemd?

Er bestaan miljoenen oude schilderijen. Waarom werd juist dit een icoon?

Wij denken dat het om intimiteit draait. Veel klassieke kunst voelt afstandelijk: koningen te paard, religieuze taferelen, stijve aristocraten met kanten kragen. Wie ernaar kijkt, voelt de eeuwen die ertussen liggen.

Het Meisje met de parel voelt direct. De draai van haar hoofd suggereert beweging, alsof ze ons net heeft opgemerkt. Haar mond staat open, alsof ze iets wil zeggen. Geen interieur, geen verhaal, niets dat afleidt: alleen haar gezicht en haar blik, die de onze kruist.

Vermeer verzachtte bovendien de randen van haar gezicht, zodat haar huid zacht overgaat in de donkere achtergrond. Die optische truc maakt haar levendig en aanwezig. We zitten met haar gevangen in een kort moment dat nooit eindigt.

Veelgestelde vragen

Wie schilderde het Meisje met de parel?

De Nederlandse schilder Johannes Vermeer (1632–1675), rond 1665 in Delft.

Is het Meisje met de parel gebaseerd op een waargebeurd verhaal?

Nee. Het schilderij is een tronie, een verzonnen figuur en geen portret, en wie er model stond is onbekend. Het liefdesverhaal tussen een dienstmeid genaamd Griet en Vermeer komt uit de roman van Tracy Chevalier (1999) en de film uit 2003.

Waarom is het Meisje met de parel gemaakt?

Als tronie: een karakterstudie om te verkopen op de kunstmarkt, waarin Vermeer kon laten zien hoe hij een gezicht, licht en een exotisch kostuum schilderde. Het was geen opdracht om een bepaald persoon vast te leggen.

Werd het Meisje met de parel als aanstootgevend gezien?

Daar is geen historisch bewijs voor. De geopende lippen en de directe blik kunnen nu sensueel overkomen, en de roman en de film bouwden er een verhaal over verlangen omheen, maar niets wijst erop dat het schilderij in Vermeers tijd iemand schokte.

Waar hangt het originele schilderij?

In het Mauritshuis in Den Haag, sinds 1902.

Hoe groot is het Meisje met de parel?

Het is klein: 44,5 × 39 cm, kleiner dan de meeste mensen verwachten.

Het meesterwerk in huis

Wij vinden dat grote kunst niet weggestopt hoort in schoolboeken. Ze hoort in het dagelijks leven.

Twee gulden en dertig cent en een geheime negentiende-eeuwse veiling hebt u waarschijnlijk niet bij de hand. Gelukkig zijn ze niet nodig. Onze collectie posters van het Meisje met de parel brengt het volledige portret samen met close-ups van de meest treffende details: haar blik, haar gezicht, de parel, de lippen en de ultramarijnblauwe tulband, gedrukt om de diepe blauwtinten en contrasten van het origineel tot hun recht te laten komen, in formaten voor de woonkamer, de werkkamer of de slaapkamer.

Het raadsel van het meisje zal nooit worden opgelost. We zullen haar naam nooit kennen, en ook niet weten waar ze aan dacht toen Vermeer haar schilderde. En eerlijk gezegd vinden we dat wel zo mooi.

Juist het onbekende maakt dat we steeds naar haar terugkeren.

Laat een reactie achter

Deze site wordt beschermd door hCaptcha en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van hCaptcha zijn van toepassing.

Alle reacties worden gemodereerd voordat ze worden gepubliceerd.

Lees meer

Henri Matisse op hoge leeftijd, aan zijn tafel vormen knippend uit beschilderd papier

Voorbij de schaar: het wilde leven en de eenvoudige vreugde van Henri Matisse

Een verveelde klerk die op zijn twintigste een verfdoos krijgt, een „wild beest” van de kleur en ten slotte een oude man die met een schaar tekent: we volgen Henri Matisse van Noord-Frankrijk naar ...

Meer informatie: Voorbij de schaar: het wilde leven en de eenvoudige vreugde van Henri Matisse
Flora fresco from Stabiae poster in an oak frame above a cream sofa in a bright living room

Wanddecoratie trends 2026: 10 posterstijlen die moderne interieurs bepalen

De 10 trends in wanddecoratie voor 2026, van Romeinse fresco’s en Matisse tot brutalistische geometrie en grote formaten, gebaseerd op wat onze klanten echt hebben gekocht.

Meer informatie: Wanddecoratie trends 2026: 10 posterstijlen die moderne interieurs bepalen

Recent bekeken producten