Voorbij de schaar: Het wilde leven en de eenvoudige vreugde van Henri Matisse

Als je vandaag iemands huis binnenloopt en je ziet nergens een Matisse-geïnspireerde vorm aan de muur, op een kussen of op een vloerkleed, dan zit je waarschijnlijk in een tijdmachine. De man is overal. Bij Posterscape vinden we dat geen probleem. Sterker nog, wij zien Henri Matisse als de beschermheilige van een huis dat menselijk aanvoelt. Hij bracht zijn hele leven door met het terugbrengen van kunst tot de meest eenvoudige, vrolijke elementen, en eerlijk gezegd plukken we daar nog steeds de vruchten van.

De meeste mensen kennen hem van de "cut-outs", die blauwe naakten en bladachtige vormen die eruitzien alsof een zeer getalenteerd kind met reuzenschaar aan het werk was. Maar Matisse begon niet daar. Zijn weg was lang, vaak zwaar, en vol mensen die hem vertelden dat hij het verkeerd deed. Laten we eens kijken hoe een geflopte klerk uit Noord-Frankrijk de man werd die de wereld leerde werken met kleur.

De rechtenstudent die een verfdoos vond

Matisse was geen wonderkind. Hij schetste niet op jonge leeftijd al in het Louvre. Hij werd in 1869 geboren in het koude, regenachtige Le Cateau-Cambrésis. Zijn familie handelde in graan. Hij ging naar Parijs om rechten te studeren, haalde zijn diploma en begon als klerk te werken. Saai leven, en hij leek er vrede mee te hebben—tot hij op zijn 21e blindedarmontsteking kreeg.

Terwijl hij in bed lag te herstellen, gaf zijn moeder hem een verfdoos. Later zei hij dat hij vanaf het moment dat hij begon te schilderen zijn "paradijs" had gevonden. Hij verbrak zijn carrière in de rechten, tot ongenoegen van zijn vader, en verhuisde naar Parijs om kunst te studeren. Meer over zijn vroege leven lees je op zijn Wikipedia-pagina.

In die eerste jaren zocht hij zijn stem. Hij schilderde landschappen en stillevens die aardig waren, maar nog niet "Matisse". Hij zocht iets meer. Dat iets kwam toen hij stopte met schilderen wat hij zag en begon te schilderen wat hij voelde. Dat leidde tot een werk dat de critici destijds schokte: Le bonheur de vivre (1905). Als we nu naar deze poster kijken, zien we een vredig, pastorale tafereel met golvende lijnen en felle oranje en gele tonen. In 1905 vonden mensen het een grap of een belediging. Ze noemden hem en zijn vrienden "Fauves", oftewel "Wilde Dieren".

Harmony in Red (1908)

Het Wild Beest-tijdperk

Het fauvisme duurde niet lang (maar een paar jaar), maar het veranderde alles. Matisse en zijn vriend André Derain besloten dat kleur niet per se de realiteit hoefde te beschrijven. Als een boom voor hen rood voelde, schilderden ze hem rood. Had een gezicht een groene streep, dan was dat zo. Dit was radicaal. Het was de geboorte van de moderne kunst zoals wij die kennen.

We houden van de energie uit die periode. Het ging om rauwe emotie. Maar naarmate Matisse ouder werd, week hij af van die "wildheid" en ging hij op zoek naar "balans, zuiverheid en sereniteit." Hij wilde niet dat zijn kunst mensen stress bezorgde. Hij zei beroemd dat hij wilde dat zijn werk als een goede fauteuil was: een plek om uit te rusten na een lange werkdag. Naar onze smaak is dat gelukt.

Seated nude seen from the behind (1913)

Zuidwaarts verhuizen en het licht vinden

Uiteindelijk verliet Matisse de grauwe luchten van Parijs en verhuisde naar Nice, aan de Franse Rivièra. Dat was een keerpunt. Het mediterrane licht veranderde zijn palet. Hij begon interieurs te schilderen, open ramen en figuren in kamers vol patroonstoffen. Hij was geobsedeerd door hoe licht door een gesloten luik viel.

In die periode werd zijn werk meer decoratief en vloeiend. Een goed voorbeeld van zijn focus op vorm in deze middenjaren is de Nude with necklace and long hair (1920). Het is een eenvoudige, elegante studie. Het laat zien hoe hij met een paar lijnen een hele sfeer kon oproepen. Hij probeerde niet elke spier of schaduw te tonen; hij ving de essentie van de persoon. Als je ooit in het zuiden van Frankrijk bent, moet je het Musée Matisse in Nice bezoeken. Het ligt in een prachtige 17e-eeuwse villa en herbergt een van de beste collecties van zijn werk ter wereld.

Polynesia, the sea (1946)

Het tweede leven: tekenen met een schaar

Het bekendste deel van Matisse’ verhaal gebeurde tegen het einde van zijn leven. In de jaren veertig onderging hij een operatie aan buikkanker. De ingreep redde hem, maar hij was daarna grotendeels gebonden aan een rolstoel of zijn bed. Hij kon niet meer staan bij een ezel om te schilderen. De meesten zouden met pensioen gaan. Matisse veranderde gewoon van gereedschap.

Hij begon "te schilderen met een schaar". Hij liet assistenten grote vellen papier schilderen met felle gouache. Daarna knipte hij vormen uit het papier en liet zijn assistenten die op de muren van zijn kamer spelden. Zo ontstonden de "cut-outs". Hij noemde deze techniek "drawing in color". Het combineerde lijn en kleur tot één beweging. Wij vinden het een van de meest inspirerende momenten uit de kunstgeschiedenis. Hij nam een fysieke beperking en gebruikte die om een geheel nieuwe manier van kunst maken uit te vinden.

Een van de meest herkenbare werken uit deze periode is Icarus (from Jazz) (1947). Het maakt deel uit van een boek dat hij Jazz noemde. Het beeld van de zwarte figuur met het rode hart tegen de blauwe lucht is zo simpel, maar het raakt je direct in je borst. Het gaat niet letterlijk over de Griekse mythe; het gaat over het gevoel van vliegen en het risico van vallen. Het is brutaal, grafisch en ziet er vandaag de dag nog net zo modern uit als tachtig jaar geleden.

Een andere favoriet uit deze periode is Polynesia, the sea (1946). Matisse had jaren eerder Tahiti bezocht en gebruikte z’n herinneringen aan licht en zee om deze ritmische, vogelachtige en visachtige vormen te maken. Het is als een visueel gedicht over water. Als we deze poster zien, voelen we bijna de zeebries. Het herinnert eraan dat kunst niet ingewikkeld hoeft te zijn om diep te zijn.

Waarom Matisse nog steeds telt

Je vraagt je misschien af waarom we Matisse de laatste tijd overal zien. Waarom is een man die in 1954 stierf nog steeds de koning van woondecoratie? We hebben een paar theorieën.

Ten eerste is zijn werk ongelooflijk veelzijdig. Omdat hij zich richtte op basale vormen en primaire kleuren, botsen zijn posters niet met moderne meubels. Of je nu een minimalistisch appartement of een huis vol vintage vondsten hebt, een Matisse-poster lijkt altijd te passen. Hij voegt een beetje ziel toe zonder het geheel te belasten.

Ten tweede is er een diepe optimistische toon in zijn werk. Matisse leefde door twee wereldoorlogen en meerdere persoonlijke gezondheidscrises, maar weigerde "donkere" of "boze" kunst te maken. Hij koos voor vreugde. Hij keek naar bloemen, dansers en de blauwe zee. In een wereld die soms zwaar kan voelen, is zo’n blik op je muur een fijne dagelijkse herinnering om naar het licht te zoeken — ook in Nederlandse woningen.

Ten derde voelt zijn stijl benaderbaar. Als je naar een cut-out kijkt, lijkt het alsof je het zelf bijna zou kunnen maken (hoewel het in werkelijkheid ongelooflijk moeilijk is om die balans te vinden). Het is niet intimiderend. Het is vriendelijke kunst.

Je eigen gallery wall maken

Als je wat van die vibe van de Franse meester in je eigen interieur wilt brengen, begin dan bij onze volledige Matisse postercollectie. We hebben een mix samengesteld van zijn vroege schetsen, zijn fauvistische schilderijen en natuurlijk de iconische cut-outs.

We krijgen vaak de vraag hoe je deze het beste stylet. Het mooie is dat er geen regels zijn. Je kunt kiezen voor een groot statement-stuk zoals een "Blue Nude" boven een bank, of verschillende kleinere posters combineren. Wij merken dat Matisse vooral goed werkt in combinatie met fotografie of botanische prints. Omdat zijn werk zo gefocust is op natuur en het menselijk lichaam, overbrugt het makkelijk de kloof tussen verschillende stijlen.

Wees ook niet bang voor kleur. Veel mensen blijven veilig bij beige en grijs, maar een vleugje Matisse-blauw of een oranje accent uit Le bonheur de vivre kan de hele energie van een kamer veranderen. Het laat de ruimte lived-in en doordacht aanvoelen — ideaal voor interieurs in Nederland.

Le bonheur de vivre (1905)

Een nalatenschap van scharen en geest

Matisse werkte tot het einde door. Zelfs toen hij op bed lag, gebruikte hij een lange stok met houtskool aan het uiteinde om aan het plafond te tekenen, zodat hij kon blijven creëren. Hij was geobsedeerd door het idee van "vereenvoudigen." Hij wilde die ene lijn vinden die een heel lichaam kon beschrijven. Hij wilde die ene blauwtint vinden die als de lucht voelde.

Wij denken dat dat de reden is dat zijn werk niet veroudert. Trends komen en gaan. Het ene jaar wil iedereen "industrieel" en het volgende jaar is het "farmhouse", maar Matisse blijft. Hij staat buiten die trends omdat hij iets universelers zocht. Hij zocht het visuele equivalent van een diepe zucht.

Als je dieper in de technische kant van zijn werk wilt duiken, heeft The Met een fantastisch essay over zijn carrière. Maar eerlijk gezegd heb je geen kunstgeschiedenisdiploma nodig om van hem te genieten. Kijk gewoon naar het werk en voel wat het met je doet. Als het je lichter laat voelen, heeft Matisse zijn werk gedaan.

Slotgedachten

We zijn trots dat we deze werken bij Posterscape voeren. Voor ons gaat kunst niet alleen over het vullen van een lege muur. Het gaat om de sfeer die je creëert voor je leven. Henri Matisse deed tachtig jaar zijn best om geluk op papier te zetten, en wij zijn gewoon blij dat we dat met je mogen delen.

Dus of je nu wordt aangetrokken door de vloeiende lijnen van zijn vroege schetsen uit de jaren twintig of door de gedurfde, grafische klap van zijn latere cut-outs, er zit iets voor iedereen in zijn catalogus. Neem een kijkje in de collectie, vind een poster die tegen je praat en breng een beetje mediterrane zon in huis. We beloven dat het er geweldig uit zal zien.